рд╢ुрдХ्рд░рд╡ाрд░, 25 рдордИ 2018

рднрдЧрд╡рджреН рдЧреАрддрд╛ рд╕рдВрдХрд░ рд╣рд┐рдиреНрджреА рдЕрдиреБрд╡рд╛рдж рдХреЗ рд╕рд╛рде-рднрд╛рд╖реА - рд╣рд░рд┐рд╢реНрдЪрдВрджреНрд░рджрд╛рд╕ рдЧреЛрдпрдВрджрдХрд╛ 1953 (рдЧреАрддрд╛ рдкреНрд░реЗрд╕)

рднрдЧрд╡рдж् рдЧीрддा рд╕ंрдХрд░ рд╣िрди्рджी рдЕрдиुрд╡ाрдж рдХे рд╕ाрде-рднाрд╖ी - рд╣рд░िрд╢्рдЪंрдж्рд░рджाрд╕ рдЧोрдпंрджрдХा 1953 (рдЧीрддा рдк्рд░ेрд╕)




рдХुрд░ु рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдХी рдпुрдж्рдзрднूрдоि рдоें рд╢्рд░ीрдХृрд╖्рдг рдиे рдЕрд░्рдЬुрди рдХो рдЬो рдЙрдкрджेрд╢ рджिрдпा рдеा рд╡рд╣ рд╢्рд░ीрдордж्рднрдЧрд╡рджрдЧीрддा рдХे рдиाрдо рд╕े рдк्рд░рд╕िрдж्рдз рд╣ै। рдпрд╣ рдорд╣ाрднाрд░рдд рдХे рднीрд╖्рдордкрд░्рд╡ рдХा рдЕंрдЧ рд╣ै। рдЧीрддा рдоें резрео рдЕрдз्рдпाрдп рдФрд░ ренрежреж рд╢्рд▓ोрдХ рд╣ैं। рдЬैрд╕ा рдЧीрддा рдХे рд╢ंрдХрд░ рднाрд╖्рдп рдоें рдХрд╣ा рд╣ै- рддं рдзрд░्рдоं рднрдЧрд╡рддा рдпрдеोрдкрджिрд╖्рдЯ рд╡ेрджрд╡्рдпाрд╕: рд╕рд░्рд╡рдЬ्рдЮोрднрдЧрд╡ाрди् рдЧीрддाрдЦ्рдпै: рд╕рдк्рддрднि: рд╢्рд▓ोрдХрд╢рддैрд░ु рдкрдиिрдмंрдз। рдЬ्рдЮाрдд рд╣ोрддा рд╣ै рдХि рд▓рдЧрднрдЧ реорд╡ीं рд╕рджी рдХे рдЕंрдд рдоें рд╢ंрдХрд░ाрдЪाрд░्рдп (ренреорео-реореиреж) рдХे рд╕ाрдордиे рдЧीрддा рдХा рд╡рд╣ी рдкाрда рдеा рдЬो рдЖрдЬ рд╣рдоें рдЙрдкрд▓рдм्рдз рд╣ै। резрежрд╡ीं рд╕рджी рдХे рд▓рдЧрднрдЧ рднीрд╖्рдордкрд░्рд╡ рдХा рдЬाрд╡ा рдХी рднाрд╖ा рдоें рдПрдХ рдЕрдиुрд╡ाрдж рд╣ुрдЖ рдеा। рдЙрд╕рдоें рдЕрдиेрдХ рдоूрд▓рд╢्рд▓ोрдХ рднी рд╕ुрд░рдХ्рд╖िрдд рд╣ैं। рд╢्рд░ीрдкाрдж рдХृрд╖्рдг рдмेрд▓्рд╡ेрд▓рдХрд░ рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдЬाрд╡ा рдХे рдЗрд╕ рдк्рд░ाрдЪीрди рд╕ंрд╕्рдХрд░рдг рдоें рдЧीрддा рдХे рдХेрд╡рд▓ рд╕ाрдв़े рдЗрдХ्рдпाрд╕ी рд╢्рд▓ोрдХ рдоूрд▓ рд╕ंрд╕्рдХृрдд рдХे рд╣ैं। рдЙрдирд╕े рднी рд╡рд░्рддрдоाрди рдкाрда рдХा рд╕рдорд░्рдерди рд╣ोрддा рд╣ै। рдЧीрддा рдХी рдЧрдгрдиा рдк्рд░рд╕्рдеाрдирдд्рд░рдпी рдоें рдХी рдЬाрддी рд╣ै, рдЬिрд╕рдоें рдЙрдкрдиिрд╖рдж् рдФрд░ рдм्рд░рд╣्рдорд╕ूрдд्рд░ рднी рд╕ंрдоिрд▓िрдд рд╣ैं। рдЕрддрдПрд╡ рднाрд░рддीрдп рдкрд░ंрдкрд░ा рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдЧीрддा рдХा рд╕्рдеाрди рд╡рд╣ी рд╣ै рдЬो рдЙрдкрдиिрд╖рдж् рдФрд░ рдм्рд░рд╣्рдорд╕ूрдд्рд░ों рдХा рд╣ै।

рдЧीрддा рдХे рдоाрд╣ाрдд्рдо्рдп рдоें рдЙрдкрдиिрд╖рджों рдХो рдЧौ рдФрд░ рдЧीрддा рдХो рдЙрд╕рдХा рджुрдЧ्рдз рдХрд╣ा рдЧрдпा рд╣ै। рдЗрд╕рдХा рддाрдд्рдкрд░्рдп рдпрд╣ рд╣ै рдХि рдЙрдкрдиिрд╖рджों рдХी рдЬो рдЕрдз्рдпाрдд्рдо рд╡िрдж्рдпा рдеी, рдЙрд╕рдХो рдЧीрддा рд╕рд░्рд╡ांрд╢ рдоें рд╕्рд╡ीрдХाрд░ рдХрд░рддी рд╣ै। рдЙрдкрдиिрд╖рджों рдХी рдЕрдиेрдХ рд╡िрдж्рдпाрдПँ рдЧीрддा рдоें рд╣ैं। рдЬैрд╕े, рд╕ंрд╕ाрд░ рдХे рд╕्рд╡рд░ूрдк рдХे рд╕ंрдмंрдз рдоें рдЕрд╢्рд╡рдд्рде рд╡िрдж्рдпा, рдЕрдиाрджि рдЕрдЬрди्рдоा рдм्рд░рд╣्рдо рдХे рд╡िрд╖рдп рдоें рдЕрд╡्рдпрдпрдкुрд░ुрд╖ рд╡िрдж्рдпा, рдкрд░ा рдк्рд░рдХृрддि рдпा рдЬीрд╡ рдХे рд╡िрд╖рдп рдоें рдЕрдХ्рд╖рд░рдкुрд░ुрд╖ рд╡िрдж्рдпा рдФрд░ рдЕрдкрд░ा рдк्рд░рдХृрддि рдпा рднौрддिрдХ рдЬрдЧрдд рдХे рд╡िрд╖рдп рдоें рдХ्рд╖рд░рдкुрд░ुрд╖ рд╡िрдж्рдпा। рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рд╡ेрджों рдХे рдм्рд░рд╣्рдорд╡ाрдж рдФрд░ рдЙрдкрдиिрд╖рджों рдХे рдЕрдз्рдпाрдд्рдо, рдЗрди рджोрдиों рдХी рд╡िрд╢िрд╖्рдЯ рд╕ाрдордЧ्рд░ी рдЧीрддा рдоें рд╕ंрдиिрд╡िрд╖्рдЯ рд╣ै। рдЙрд╕े рд╣ी рдкुрд╖्рдкिрдХा рдХे рд╢рдм्рджों рдоें рдм्рд░рд╣्рдорд╡िрдж्рдпा рдХрд╣ा рдЧрдпा рд╣ै।

рдЧीрддा рдоें 'рдм्рд░рд╣्рдорд╡िрдж्рдпा' рдХा рдЖрд╢рдп рдиिрд╡ृрдд्рддिрдкрд░рдХ рдЬ्рдЮाрдирдоाрд░्рдЧ рд╕े рд╣ै। рдЗрд╕े рд╕ांрдЦ्рдпрдордд рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ै рдЬिрд╕рдХे рд╕ाрде рдиिрд╡ृрдд्рддिрдоाрд░्рдЧी рдЬीрд╡рдирдкрдж्рдзрддि рдЬुрдб़ी рд╣ुрдИ рд╣ै। рд▓ेрдХिрди рдЧीрддा рдЙрдкрдиिрд╖рджों рдХे рдоोрдб़ рд╕े рдЖрдЧे рдмрдв़рдХрд░ рдЙрд╕ рдпुрдЧ рдХी рджेрди рд╣ै, рдЬрдм рдПрдХ рдирдпा рджрд░्рд╢рди рдЬрди्рдо рд▓े рд░рд╣ा рдеा рдЬो рдЧृрд╣рд╕्рдеों рдХे рдк्рд░рд╡ृрдд्рддि рдзрд░्рдо рдХो рдиिрд╡ृрдд्рддि рдоाрд░्рдЧ рдХे рд╕рдордХрдХ्рд╖ рдФрд░ рдЙрддрдиा рд╣ी рдлрд▓рджाрдпрдХ рдоाрдирддा рдеा। рдЗрд╕ी рдХा рд╕ंрдХेрдд рджेрдиेрд╡ाрд▓ा рдЧीрддा рдХी рдкुрд╖्рдкिрдХा рдоें ‘рдпोрдЧрд╢ाрд╕्рдд्рд░े’ рд╢рдм्рдж рд╣ै। рдпрд╣ाँ ‘рдпोрдЧрд╢ाрд╕्рдд्рд░े’ рдХा рдЕрднिрдк्рд░ाрдп рдиि:рд╕ंрджेрд╣ рдХрд░्рдордпोрдЧ рд╕े рд╣ी рд╣ै। рдЧीрддा рдоें рдпोрдЧ рдХी рджो рдкрд░िрднाрд╖ाрдПँ рдкाрдИ рдЬाрддी рд╣ैं। рдПрдХ рдиिрд╡ृрдд्рддि рдоाрд░्рдЧ рдХी рджृрд╖्рдЯि рд╕े рдЬिрд╕рдоें ‘рд╕рдордд्рд╡ं рдпोрдЧ рдЙрдЪ्рдпрддे’ рдХрд╣ा рдЧрдпा рд╣ै рдЕрд░्рдеाрдд् рдЧुрдгों рдХे рд╡ैрд╖рдо्рдп рдоें рд╕ाрдо्рдпрднाрд╡ рд░рдЦрдиा рд╣ी рдпोрдЧ рд╣ै। рд╕ांрдЦ्рдп рдХी рд╕्рдеिрддि рдпрд╣ी рд╣ै। рдпोрдЧ рдХी рджूрд╕рд░ी рдкрд░िрднाрд╖ा рд╣ै ‘рдпोрдЧ: рдХрд░्рдорд╕ु рдХौрд╢рд▓рдо’ рдЕрд░्рдеाрдд् рдХрд░्рдоों рдоें рд▓рдЧे рд░рд╣рдиे рдкрд░ рднी рдРрд╕े рдЙрдкाрдп рд╕े рдХрд░्рдо рдХрд░рдиा рдХि рд╡рд╣ рдмंрдзрди рдХा рдХाрд░рдг рди рд╣ो рдФрд░ рдХрд░्рдо рдХрд░рдиेрд╡ाрд▓ा рдЙрд╕ी рдЕрд╕ंрдЧ рдпा рдиिрд░्рд▓ेрдк рд╕्рдеिрддि рдоें рдЕрдкрдиे рдХो рд░рдЦ рд╕рдХे рдЬो рдЬ्рдЮाрдирдоाрд░्рдЧिрдпों рдХो рдоिрд▓рддी рд╣ै। рдЗрд╕ी рдпुрдХ्рддि рдХा рдиाрдо рдмुрдж्рдзिрдпोрдЧ рд╣ै рдФрд░ рдпрд╣ी рдЧीрддा рдХे рдпोрдЧ рдХा рд╕ाрд░ рд╣ै।

рдЧीрддा рдХे рджूрд╕рд░े рдЕрдз्рдпाрдп рдоें рдЬो ‘рддрд╕्рдп рдк्рд░рдЬ्рдЮाрдк्рд░рддिрд╖्рдаिрддा’ рдХी рдзुрди рдкाрдИ рдЬाрддी рд╣ै, рдЙрд╕рдХा рдЕрднिрдк्рд░ाрдп рдиिрд░्рд▓ेрдк рдХрд░्рдо рдХी рдХ्рд╖рдорддाрд╡рд▓ी рдмुрдж्рдзि рд╕े рд╣ी рд╣ै। рдпрд╣ рдХрд░्рдо рдХे рд╕ंрди्рдпाрд╕ рдж्рд╡ाрд░ा рд╡ैрд░ाрдЧ्рдп рдк्рд░ाрдк्рдд рдХрд░рдиे рдХी рд╕्рдеिрддि рди рдеी рдмрд▓्рдХि рдХрд░्рдо рдХрд░рддे рд╣ुрдП рдкрджे рдкрджे рдорди рдХो рд╡ैрд░ाрдЧ्рдпрд╡ाрд▓ी рд╕्рдеिрддि рдоें рдвाрд▓рдиे рдХी рдпुрдХ्рддि рдеी। рдпрд╣ी рдЧीрддा рдХा рдХрд░्рдордпोрдЧ рд╣ै। рдЬैрд╕े рдорд╣ाрднाрд░рдд рдХे рдЕрдиेрдХ рд╕्рдерд▓ों рдоें, рд╡ैрд╕े рд╣ी рдЧीрддा рдоें рднी рд╕ांрдЦ्рдп рдХे рдиिрд╡ृрдд्рддि рдоाрд░्рдЧ рдФрд░ рдХрд░्рдо рдХे рдк्рд░рд╡ृрдд्рддिрдоाрд░्рдЧ рдХी рд╡्рдпाрдЦ्рдпा рдФрд░ рдк्рд░рд╢ंрд╕ा рдкाрдИ рдЬाрддी рд╣ै। рдПрдХ рдХी рдиिंрджा рдФрд░ рджूрд╕рд░े рдХी рдк्рд░рд╢ंрд╕ा рдЧीрддा рдХा рдЕрднिрдордд рдирд╣ीं, рджोрдиों рдоाрд░्рдЧ рджो рдк्рд░рдХाрд░ рдХी рд░ु рдЪि рд░рдЦрдиेрд╡ाрд▓े рдордиुрд╖्рдпों рдХे рд▓िрдП рд╣िрддрдХрд░ рд╣ो рд╕рдХрддे рд╣ैं рдФрд░ рд╣ैं। рд╕ंрднрд╡рдд: рд╕ंрд╕ाрд░ рдХा рджूрд╕рд░ा рдХोрдИ рднी рдЧ्рд░ंрде рдХрд░्рдо рдХे рд╢ाрд╕्рдд्рд░ рдХा рдк्рд░рддिрдкाрджрди рдЗрд╕ рд╕ुंрджрд░рддा, рдЗрд╕ рд╕ूрдХ्рд╖्рдорддा рдФрд░ рдиिрд╖्рдкрдХ्рд╖рддा рд╕े рдирд╣ीं рдХрд░рддा। рдЗрд╕ рджृрд╖्рдЯि рд╕े рдЧीрддा рдЕрдж्рднुрдд рдоाрдирд╡ीрдп рд╢ाрд╕्рдд्рд░ рд╣ै। рдЗрд╕рдХी рджृрд╖्рдЯि рдПрдХांрдЧी рдирд╣ीं, рд╕рд░्рд╡ांрдЧрдкूрд░्рдг рд╣ै। рдЧीрддा рдоें рджрд░्рд╢рди рдХा рдк्рд░рддिрдкाрджрди рдХрд░рддे рд╣ुрдП рднी рдЬो рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХा рдЖрдиंрдж рд╣ै рд╡рд╣ рдЗрд╕рдХी рдЕрддिрд░िрдХ्рдд рд╡िрд╢ेрд╖рддा рд╣ै। рддрдд्рд╡рдЬ्рдЮाрди рдХा рд╕ुрд╕ंрд╕्рдХृрдд рдХाрд╡्рдпрд╢ैрд▓ी рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рд╡рд░्рдгрди рдЧीрддा рдХा рдиिрдЬी рд╕ौрд░рдн рд╣ै рдЬो рдХिрд╕ी рднी рд╕рд╣ृрджрдп рдХो рдоुрдЧ्рдз рдХिрдП рдмिрдиा рдирд╣ीं рд░рд╣рддा। рдЗрд╕ीрд▓िрдП рдЗрд╕рдХा рдиाрдо рднрдЧрд╡рдж्рдЧीрддा рдкрдб़ा, рднрдЧрд╡ाрди् рдХा рдЧाрдпा рд╣ुрдЖ рдЬ्рдЮाрди।
рдХреЗрдиреЛрдкрдирд┐рд╖рдж рд╕рдВрдХрд░ рднрд╛рд╖реНрдп рд╣рд┐рджреА рдЕрдиреБрд╡рд╛рдж - рдЧреАрддрд╛ рдкреНрд░реЗрд╕ 1935

рдХेрдиोрдкрдиिрд╖рдж рд╕ंрдХрд░ рднाрд╖्рдп рд╣िрджी рдЕрдиुрд╡ाрдж - рдЧीрддा рдк्рд░ेрд╕ 1935



рдХेрдиोрдкрдиिрд╖рдж рд╕ाрдорд╡ेрджिрдп рд╢ाрдЦा рдХे рдЕрди्рддрд░्рдЧрдд рдПрдХ рдЙрдкрдиिрд╖рдж рд╣ै। рдпрд╣ рдЙрдкрдиिрд╖рдж рд╕ंрд╕्рдХृрдд рднाрд╖ा рдоें рд▓िрдЦिрдд рд╣ै। рдЗрд╕рдХे рд░рдЪिрдпрддा рд╡ैрджिрдХ рдХाрд▓ рдХे рдЛрд╖िрдпों рдХो рдоाрдиा рдЬाрддा рд╣ै рдкрд░рди्рддु рдоुрдЦ्рдпрдд рд╡ेрджрд╡्рдпाрд╕ рдЬी рдХो рдХрдИ рдЙрдкрдиिрд╖рджों рдХा рд▓ेрдЦрдХ рдоाрдиा рдЬाрддा рд╣ै।


рд░рдЪрдиाрдХाрд▓
рдЙрдкрдиिрд╖рджों рдХे рд░рдЪрдиाрдХाрд▓ рдХे рд╕рдо्рдмрди्рдз рдоें рд╡िрдж्рд╡ाрдиों рдХा рдПрдХ рдордд рдирд╣ीं рд╣ै। рдХुрдЫ рдЙрдкрдиिрд╖рджों рдХो рд╡ेрджों рдХी рдоूрд▓ рд╕ंрд╣िрддाрдУं рдХा рдЕंрд╢ рдоाрдиा рдЧрдпा рд╣ै। рдпे рд╕рд░्рд╡ाрдзिрдХ рдк्рд░ाрдЪीрди рд╣ैं। рдХुрдЫ рдЙрдкрдиिрд╖рдж ‘рдм्рд░ाрд╣्рдордг’ рдФрд░ ‘рдЖрд░рдг्рдпрдХ’ рдЧ्рд░рди्рдеों рдХे рдЕंрд╢ рдоाрдиे рдЧрдпे рд╣ैं। рдЗрдирдХा рд░рдЪрдиाрдХाрд▓ рд╕ंрд╣िрддाрдУं рдХे рдмाрдж рдХा рд╣ै। рдЙрдкрдиिрд╖рджों рдХे рдХाрд▓ рдХे рд╡िрд╖рдп рдоे рдиिрд╢्рдЪिрдд рдордд рдирд╣ी рд╣ै рд╕рдоाрди्рдпрдд рдЙрдкрдиिрд╖рджो рдХा рдХाрд▓ рд░рдЪрдиाрдХाрд▓ рейрежрежреж рдИрд╕ा рдкूрд░्рд╡ рд╕े релрежреж рдИрд╕ा рдкूрд░्рд╡ рдоाрдиा рдЧрдпा рд╣ै। рдЙрдкрдиिрд╖рджों рдХे рдХाрд▓-рдиिрд░्рдгрдп рдХे рд▓िрдП рдиिрдо्рди рдоुрдЦ्рдп рддрде्рдпों рдХो рдЖрдзाрд░ рдоाрдиा рдЧрдпा рд╣ै
#Kenopanishad Sankara Bhashya with Hindi Translation - Gita Press 1935
рдореБрдгреНрдбрдХреЛрдкрдирд┐рд╖рдж рдЙрдкрдирд┐рд╖рдж рд╢рдВрдХрд░ рднрд╛рд╖реНрдп - рдЧреАрддрд╛ рдкреНрд░реЗрд╕ 1935

рдоुрдг्рдбрдХोрдкрдиिрд╖рдж рдЙрдкрдиिрд╖рдж рд╢ंрдХрд░ рднाрд╖्рдп - рдЧीрддा рдк्рд░ेрд╕ 1935

рдоुрдг्рдбрдХोрдкрдиिрд╖рдж рдЕрдерд░्рд╡рд╡ेрджीрдп рд╢ाрдЦा рдХे рдЕрди्рддрд░्рдЧрдд рдПрдХ рдЙрдкрдиिрд╖рдж рд╣ै। рдпрд╣ рдЙрдкрдиिрд╖рдж рд╕ंрд╕्рдХृрдд рднाрд╖ा рдоें рд▓िрдЦिрдд рд╣ै। рдЗрд╕рдХे рд░рдЪिрдпрддा рд╡ैрджिрдХ рдХाрд▓ рдХे рдЛрд╖िрдпों рдХो рдоाрдиा рдЬाрддा рд╣ै рдкрд░рди्рддु рдоुрдЦ्рдпрдд рд╡ेрджрд╡्рдпाрд╕ рдЬी рдХो рдХрдИ рдЙрдкрдиिрд╖рджों рдХा рд▓ेрдЦрдХ рдоाрдиा рдЬाрддा рд╣ै।

рд░рдЪрдиाрдХाрд▓



рдЙрдкрдиिрд╖рджों рдХे рд░рдЪрдиाрдХाрд▓ рдХे рд╕рдо्рдмрди्рдз рдоें рд╡िрдж्рд╡ाрдиों рдХा рдПрдХ рдордд рдирд╣ीं рд╣ै। рдХुрдЫ рдЙрдкрдиिрд╖рджों рдХो рд╡ेрджों рдХी рдоूрд▓ рд╕ंрд╣िрддाрдУं рдХा рдЕंрд╢ рдоाрдиा рдЧрдпा рд╣ै। рдпे рд╕рд░्рд╡ाрдзिрдХ рдк्рд░ाрдЪीрди рд╣ैं। рдХुрдЫ рдЙрдкрдиिрд╖рдж ‘рдм्рд░ाрд╣्рдордг’ рдФрд░ ‘рдЖрд░рдг्рдпрдХ’ рдЧ्рд░рди्рдеों рдХे рдЕंрд╢ рдоाрдиे рдЧрдпे рд╣ैं। рдЗрдирдХा рд░рдЪрдиाрдХाрд▓ рд╕ंрд╣िрддाрдУं рдХे рдмाрдж рдХा рд╣ै। рдЙрдкрдиिрд╖рджों рдХे рдХाрд▓ рдХे рд╡िрд╖рдп рдоे рдиिрд╢्рдЪिрдд рдордд рдирд╣ी рд╣ै рд╕рдоाрди्рдпрдд рдЙрдкрдиिрд╖рджो рдХा рдХाрд▓ рд░рдЪрдиाрдХाрд▓ рейрежрежреж рдИрд╕ा рдкूрд░्рд╡ рд╕े релрежреж рдИрд╕ा рдкूрд░्рд╡ рдоाрдиा рдЧрдпा рд╣ै। рдЙрдкрдиिрд╖рджों рдХे рдХाрд▓-рдиिрд░्рдгрдп рдХे рд▓िрдП рдиिрдо्рди рдоुрдЦ्рдп рддрде्рдпों рдХो рдЖрдзाрд░ рдоाрдиा рдЧрдпा рд╣ै
#Mundaka Upanishad Sankara Bhashya with Hindi Translation - Gita Press 1935
рдИрд╢реЛрдкрдирд┐рд╖рджреН рд╢реБрдХреНрд▓ рд╕рдВрдХрд░ рднрд╛рд╖реНрдп рд╣рд┐рджреА рдЕрдиреБрд╡рд╛рдж - рдЧреАрддрд╛ рдкреНрд░реЗрд╕ 1940

рдИрд╢ोрдкрдиिрд╖рдж् рд╢ुрдХ्рд▓ рд╕ंрдХрд░ рднाрд╖्рдп рд╣िрджी рдЕрдиुрд╡ाрдж - рдЧीрддा рдк्рд░ेрд╕ 1940



рдИрд╢ोрдкрдиिрд╖рдж् рд╢ुрдХ्рд▓ рдпрдЬुрд░्рд╡ेрджीрдп рд╢ाрдЦा рдХे рдЕрди्рддрд░्рдЧрдд рдПрдХ рдЙрдкрдиिрд╖рдж рд╣ै। рдпрд╣ рдЙрдкрдиिрд╖рдж् рдЕрдкрдиे рдирди्рд╣ें рдХрд▓ेрд╡рд░ рдХे рдХाрд░рдг рдЕрди्рдп рдЙрдкрдиिрд╖рджों рдХे рдмीрдЪ рдмेрд╣рдж рдорд╣рдд्рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╕्рдеाрди рд░рдЦрддा рд╣ै। рдЗрд╕рдоें рдХोрдИ рдХрдеा-рдХрд╣ाрдиी рдирд╣ीं рд╣ै рдХेрд╡рд▓ рдЖрдд्рдо рд╡рд░्рдгрди рд╣ै। рдЗрд╕ рдЙрдкрдиिрд╖рдж् рдХे рдкрд╣рд▓े рд╢्рд▓ोрдХ ‘‘рдИрд╢ाрд╡ाрд╕्рдпрдоिрджंрд╕рд░्рд╡ंрдпрдд्рдХिंрдЪ рдЬрдЧрдд्рдпां-рдЬрдЧрдд…’’ рд╕े рд▓ेрдХрд░ рдЕрдаाрд░рд╣рд╡ें рд╢्рд▓ोрдХ ‘‘рдЕрдЧ्рдиे рдирдп рд╕ुрдкрдеा рд░ाрдпे рдЕрд╕्рдоाрди् рд╡िрдз्рд╡ाрдиि рджेрд╡ рд╡рдпुрдиाрдиि рд╡िрдж्рд╡ाрди्…’’ рддрдХ рд╢рдм्рдж-рд╢рдм्рдж рдоें рдоाрдиों рдм्рд░рд╣्рдо-рд╡рд░्рдгрди, рдЙрдкाрд╕рдиा, рдк्рд░ाрд░्рдердиा рдЖрджि рдЭंрдХृрдд рд╣ै। рдПрдХ рд╣ी рд╕्рд╡рд░ рд╣ै — рдм्рд░рд╣्рдо рдХा, рдЬ्рдЮाрди рдХा, рдЖрдд्рдо-рдЬ्рдЮाрди рдХा।

#Isavasyopanishad Sankara Bhashya with Hindi Translation - Gita Press 1940
рдЫрд╛рдВрджреЛрдЧреНрдп рдЙрдкрдирд┐рд╖рджреН рд╕рдВрдХрд░ рднрд╛рд╖реНрдп рд╣рд┐рдВрджреА рдЕрдиреБрд╡рд╛рдж рдХреЗ рд╕рд╛рде рдЧреАрддрд╛ рдкреНрд░реЗрд╕ 1956

рдЫांрджोрдЧ्рдп рдЙрдкрдиिрд╖рдж् рд╕ंрдХрд░ рднाрд╖्рдп рд╣िंрджी рдЕрдиुрд╡ाрдж рдХे рд╕ाрде рдЧीрддा рдк्рд░ेрд╕ 1956

рдЫांрджोрдЧ्рдп рдЙрдкрдиिрд╖рдж् рд╕рдорд╡ेрджीрдп рдЫाрди्рджोрдЧ्рдп рдм्рд░ाрд╣्рдордг рдХा рдФрдкрдиिрд╖рджिрдХ рднाрдЧ рд╣ै рдЬो рдк्рд░ाрдЪीрдирддрдо рджрд╕ рдЙрдкрдиिрд╖рджों рдоें рдирд╡рдо рдПрд╡ं рд╕рдмрд╕े рдмृрд╣рджाрдХाрд░ рд╣ै। рдЗрд╕рдХे рдЖрда рдк्рд░рдкाрдардХों рдоें рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рдоें рдПрдХ рдЕрдз्рдпाрдп рд╣ै।


рдм्рд░рд╣्рдордЬ्рдЮाрди рдХे рд▓िрдП рдк्рд░рд╕िрдж्рдз рдЫांрджोрдЧ्рдп рдЙрдкрдиिрд╖рдж् рдХी рдкрд░рдо्рдкрд░ा рдоें рдЕ. 8.15 рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдЗрд╕рдХा рдк्рд░рд╡рдЪрди рдм्рд░рд╣्рдоा рдиे рдк्рд░рдЬाрдкрддि рдХो, рдк्рд░рдЬाрдкрддि рдиे рдордиु рдХो рдФрд░ рдордиु рдиे рдЕрдкрдиे рдкुрдд्рд░ों рдХो рдХिрдпा рдЬिрдирд╕े рдЗрд╕рдХा рдЬрдЧрдд् рдоें рд╡िрд╕्рддाрд░ рд╣ुрдЖ। рдпрд╣ рдиिрд░ूрдкрдг рдмрд╣ुрдзा рдм्рд░рд╣्рдорд╡िрджों рдиे рд╕ंрд╡ाрджाрдд्рдордХ рд░ूрдк рдоें рдХिрдпा। рд╢्рд╡ेрддрдХेрддु рдФрд░ рдЙрдж्рджाрд▓рдХ, рд╢्рд╡ेрддрдХेрддु рдФрд░ рдк्рд░рд╡ाрд╣рдг рдЬैрдмрд▓ि, рд╕рдд्рдпрдХाрдо рдЬाрдмाрд▓ рдФрд░ рд╣ाрд░िрдж्рд░ुрдордд рдЧौрддрдо, рдХाрдорд▓ाрдпрди рдЙрдкрдХोрд╕рд▓ рдФрд░ рд╕рдд्рдпрдХाрдо рдЬाрдмाрд▓, рдФрдкрдорди्рдпрд╡ाрджि рдФрд░ рдЕрд╢्рд╡рдкрддि рдХैрдХेрдп, рдиाрд░рдж рдФрд░ рд╕рдирдд्рдХुрдоाрд░, рдЗंрдж्рд░ рдФрд░ рдк्рд░рдЬाрдкрддि рдХे рд╕ंрд╡ाрджाрдд्рдордХ рдиिрд░ूрдкрдг рдЙрджाрд╣рд░рдг рд╕ूрдЪрдХ рд╣ैं।

рд╕рди्рдпाрд╕ рдк्рд░рдзाрди рдЗрд╕ рдЙрдкрдиिрд╖рдж् рдХा рд╡िрд╖рдп 8-7-15 рдоें рдЙрд▓्рд▓िрдЦिрдд рдЗंрдж्рд░ рдХो рджिрдП рдЧрдП рдк्рд░рдЬाрдкрддि рдХे рдЙрдкрджेрд╢ाрдиुрд╕ाрд░, рдЕрдкाрдк, рдЬрд░ा-рдоृрдд्рдпु-рд╢ोрдХрд░рд╣िрдд, рд╡िрдЬिрдзिрдд्рд╕, рдкिрдкाрд╕ाрд░рд╣िрдд, рд╕рдд्рдпрдХाрдо, рд╕рдд्рдпрд╕ंрдХрд▓्рдк рдЖрдд्рдоा рдХी рдЦोрдЬ рддрдеा рд╕рдо्рдпрдХ् рдЬ्рдЮाрди рд╣ै।

#Chandogyopanishad Sankara Bhashya with Hindi Translation GIta Press 1956
рд╣рд┐рдиреНрджреА рдЕрдиреБрд╡рд╛рдж рдХреЗ рд╕рд╛рде рдРрддреЗрд░реЗрдпрд╛ рдЙрдкрдирд┐рд╖рдж рд╕рдВрдХрд░ рднрд╛рд╖рдг - рдЧреАрддрд╛ рдкреНрд░реЗрд╕ резрепрейрео

рд╣िрди्рджी рдЕрдиुрд╡ाрдж рдХे рд╕ाрде рдРрддेрд░ेрдпा рдЙрдкрдиिрд╖рдж рд╕ंрдХрд░ рднाрд╖рдг - рдЧीрддा рдк्рд░ेрд╕ резрепрейрео




рдРрддрд░ेрдп рдЙрдкрдиिрд╖рдж рдПрдХ рд╢ुрдХ्рд▓ рдЛрдЧ्рд╡ेрджीрдп рдЙрдкрдиिрд╖рдж рд╣ै। рдЛрдЧ्рд╡ेрджीрдп рдРрддрд░ेрдп рдЖрд░рдг्рдпрдХ рдХे рдЕрди्рддрд░्рдЧрдд рдж्рд╡िрддीрдп рдЖрд░рдг्рдпрдХ рдХे рдЕрдз्рдпाрдп 4, 5 рдФрд░ 6. рдХा рдиाрдо рдРрддрд░ेрдпोрдкрдиिрд╖рдж् рд╣ै। рдпрд╣ рдЙрдкрдиिрд╖рдж् рдм्рд░рд╣्рдорд╡िрдж्рдпाрдк्рд░рдзाрди рд╣ै।

рдкрд░िрдЪрдп
рднрдЧрд╡ाрди् рд╢ंрдХрд░ाрдЪाрд░्рдп рдЗрд╕рдХे рдКрдкрд░ рдЬो рднाрд╖्рдп рд▓िрдЦा рд╣ै рд╡рд╣ рдмрд╣ुрдд рд╣ी рдорд╣рдд्рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╣ै। рдЗрд╕рдХे рдЙрдкोрдж्рдШाрдд-рднाрд╖्рдп рдоें рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдоोрдХ्рд╖ рдХे рд╣ेрддु рдХा рдиिрд░्рдгрдп рдХрд░рддे рд╣ुрдП рдХрд░्рдо рдФрд░ рдХрд░्рдорд╕рдоुрдЪ्рдЪिрдд рдЬ्рдЮाрдирдХा рдиिрд░ाрдХрд░рдг рдХрд░ рдХेрд╡рд▓ рдЬ्рдЮाрдирдХो рд╣ी рдЙрд╕рдХा рдПрдХрдоाрдд्рд░ рд╕ाрдзрди рдмрддрд▓ाрддा рд╣ै। рдлिрд░ рдЬ्рдЮाрдирдХे рдЕрдзिрдХाрд░ рдХा рдиिрд░्рдгрдп рдХिрдпा рд╣ै рдФрд░ рдмрдб़े рд╕рдоाрд░ोрд╣ рдХे рд╕ाрде рдХрд░्рдордХाрдг्рдбी рдХे рдЕрдзिрдХाрд░ рдХा рдиिрд░ाрдХрд░рдг рдХрд░рддे рд╣ुрдП рд╕ंрди्рдпाрд╕ी рдХो рд╣ी рдЙрд╕рдХा рдЕрдзिрдХाрд░ी рдард╣рд░ाрдпा рд╣ै। рд╡рд╣ां рд╡े рдХрд╣рддे рд╣ैं рдХि ‘рдЧृрд╣рд╕्рдеाрд╢्рд░рдо्’ рдЕрдкрдиे рдЧृрд╣рд╡िрд╢ेрд╖рдХे рдкрд░िрдЧ्рд░рд╣ рдХा рдиाрдо рд╣ै рдФрд░ рдпрд╣ рдХाрдордиाрдУं рдХे рд░рд╣рддे рд╣ुрдП рд╣ी рд╣ो рд╕рдХрддा рд╣ै рддрдеा рдЬ्рдЮाрдиी рдоें рдХाрдордиाрдУं рдХा рд╕рд░्рд╡рдеा рдЕрднाрд╡ рд╣ोрддा рд╣ै। рдЗрд╕рд▓िрдП рдпрджि рдХिрд╕ीрдк्рд░рдХाрд░ рдЪिрдд्рддрд╢ुрдж्рдзि рд╣ो рдЬाрдиे рд╕े рдХिрд╕ी рдХो рдЧृрд╣рд╕्рдеाрд╢्рд░рдо рдоें рд╣ी рдЬ्рдЮाрди рд╣ो рдЬाрдп рддो рднी рдХाрдордиाрд╢ूрди्рдп рд╣ो рдЬाрдиे рд╕े рдЕрдкрдиे рдЧृрд╣рд╡िрд╢ेрд╖ рдХे рдкрд░िрдЧ्рд░рд╣ рдХा рдЕрднाрд╡ рд╣ो рдЬाрдиे рдХे рдХाрд░рдг рдЙрд╕े рд╕्рд╡рддः рд╣ी рднिрдХ्рд╖ुрдХрдд्рд╡ рдХी рдк्рд░ाрдк्рддि рд╣ो рдЬाрдпрдЧी। рдЕрдЪाрд░्рдп рдХा рдордд рд╣ै рдХि ‘рдпाрд╡рдЬ्рдЬीрд╡рдордЧ्рдиिрд╣ोрдд्рд░ं рдЬुрд╣ोрддि’ рдЖрджि рд╢्рд░ुрддिрдпाँ рдХेрд╡рд▓ рдЕрдЬ्рдЮाрдиिрдпों рдХे рд▓िрдпे рд╣ैं, рдмोрдзрд╡ाрди् рдХे рд▓िрдпे рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рдХी рдХोрдИ рд╡िрдзि рдирд╣ीं рдХी рдЬा рд╕рдХрддी।

рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рд╡िрдж्рд╡ाрди् рдХे рд▓िрдпे рдкाрд░िрд╡्рд░ाрдЬ्рдп рдХी рдЕрдиिрд╡ाрд░्рдпрддा рджिрдЦрд▓ाрдХрд░ рд╡े рдЬिрдЬ्рдЮाрд╕ु рдХे рд▓िрдпे рднी рдЙрдирдХी рдЕрд╡рд╢्рдпрдХрд░्рддрд╡्рдпрддा рдХा рд╡िрдзाрди рдХрд░рддे рд╣ै। рдЗрд╕рдХे рд▓िрдпे рдЙрди्рд╣ोंрдиे ‘рд╢ाрди्рддों рджाрди्рдд рдЙрдкрд░рддрд╕्рддिрддिрдХ्рд╖ुः’ ‘рдЕрдд्рдпाрд╢्рд░рдоिрдн्рдпः рдкрд░рдоं рдкрд╡िрдд्рд░ं рдк्рд░ोрд╡ाрдЪ рд╕рдо्рдпрдЧृрд╖िрд╕ंрдШрдЬुрд╖्рдЯрдо्’ ‘рдХрд░्рдордгा рди рдк्рд░рдЬрдпा рдзрдиेрди рдд्рдпाрдЧेрдиैрдХे рдЕрдоृрддрдд्рд╡рдоाрдирд╢ुः’ рдЖрджि рд╢्рд░ुрддि рдФрд░ ‘рдЬ्рдЮाрдд्рд╡ा рдиैрд╖्рдХрд░्рдо्рдпрдоाрдЪрд░ेрдд्’ ‘рдм्рд░рд╣्рдоाрд╢्рд░рдордкрджे рд╡рд╕ेрдд्’ рдЖрджि рд╕्рдоृрддिрдпों рдХो рдЙрдж्рдзृрдд рдХिрдпा рд╣ै। рдм्рд░рд╣्рдордЬिрдЬ्рдЮाрд╕ु рдм्рд░рд╣्рдордЪाрд░ी рдХे рд▓िрдпे рднी рдЪрддुрд░्рдеाрд╢्рд░рдордХा рд╡िрдзाрди рдХрд░рддे рд╣ुрдП рдЖрдЪाрд░्рдп рдХрд╣рддे рд╣ैं рдХि рдЙрд╕рдХे рд╡िрд╖рдп рдоें рдпрд╣ рд╢ंрдХा рдирд╣ीं рдХी рдЬा рд╕рдХрддी рдХि рдЙрд╕े рдЛрдгрдд्рд░рдп рдХी рдиिрд╡ृрдд्рддि рдХिрдпे рдмिрдиा рд╕ंрди्рдпाрд╕ рдХा рдЕрдзिрдХाрд░ рдирд╣ीं рд╣ैं; рдХ्рдпोंрдХि рдЧृрд╣рд╕्рдеाрд╢्рд░рдордХो рд╕्рд╡ीрдХाрд░ рдХрд░рдиे рд╕े рдкूрд░्рд╡ рддो рдЙрд╕рдХा рдЛрдгी рд╣ोрдиा рд╣ी рд╕рдо्рднрд╡ рдирд╣ीं рд╣ै। рдЕрддः рдЖрдЪाрд░्рдп рдХा рд╕िрдж्рдзाрди्рдд рд╣ै рдХि рдЬिрд╕े рдЖрдд्рдорддрдд्рд╡рдХी рдЬिрдЬ्рдЮाрд╕ा рд╣ै рдФрд░ рдЬो рд╕ाрдз्рдп-рд╕ाрдзрдиाрд░ूрдк рдЕрдиिрдд्рдп рд╕ंрд╕ाрд░ рд╕े рдоुрдХ्рддि рд╣ोрдиा рдЪाрд╣рддा рд╣ै, рд╡рд╣ рдХिрд╕ी рднी рдЖрд╢्рд░рдо рдоें рд╣ो, рдЙрд╕े рд╕ंрд╕ाрд░ рдЧ्рд░рд╣рдг рдХрд░рдиा рд╣ी рдЪाрд╣िрдпे।
#Aitareya Upanishad Sankara Bhashya with Hindi Translation - Gita Press 1938

рдЙрддреНрддрд░рдХрд╛рдгреНрдб рднрд╛рдЧ -10

рдЙрдд्рддрд░рдХाрдг्рдб рднाрдЧ -10

рдЙрдд्рддрд░рдХाрдг्рдб рд╡ाрд▓्рдоीрдХि рдХृрдд рд░ाрдоाрдпрдг рдФрд░ рдЧोрд╕्рд╡ाрдоी рддुрд▓рд╕ीрджाрд╕ рдХृрдд рд╢्рд░ी рд░ाрдо рдЪрд░िрдд рдоाрдирд╕ рдХा рдПрдХ рднाрдЧ (рдХाрдг्рдб рдпा рд╕ोрдкाрди) рд╣ै।

рдЙрдд्рддрд░рдХाрдг्рдб рд░ाрдо рдХрдеा рдХा рдЙрдкрд╕ंрд╣ाрд░ рд╣ै। рд╕ीрддा, рд▓рдХ्рд╖्рдордг рдФрд░ рд╕рдорд╕्рдд рд╡ाрдирд░ рд╕ेрдиा рдХे рд╕ाрде рд░ाрдо рдЕрдпोрдз्рдпा рд╡ाрдкрд╕ рдкрд╣ुँрдЪे। рд░ाрдо рдХा рднрд╡्рдп рд╕्рд╡ाрдЧрдд рд╣ुрдЖ, рднрд░рдд рдХे рд╕ाрде рд╕рд░्рд╡рдЬрдиों рдоें рдЖрдирди्рдж рд╡्рдпाрдк्рдд рд╣ो рдЧрдпा। рд╡ेрджों рдФрд░ рд╢िрд╡ рдХी рд╕्рддुрддि рдХे рд╕ाрде рд░ाрдо рдХा рд░ाрдЬ्рдпाрднिрд╖ेрдХ рд╣ुрдЖ। рд╡ाрдирд░ों рдХी рд╡िрджाрдИ рджी рдЧрдИ। рд░ाрдо рдиे рдк्рд░рдЬा рдХो рдЙрдкрджेрд╢ рджिрдпा рдФрд░ рдк्рд░рдЬा рдиे рдХृрддрдЬ्рдЮрддा рдк्рд░рдХрдЯ рдХी। рдЪाрд░ों рднाрдЗрдпों рдХे рджो рджो рдкुрдд्рд░ рд╣ुрдпे। рд░ाрдорд░ाрдЬ्рдп рдПрдХ рдЖрджрд░्рд╢ рдмрди рдЧрдпा।